Merhaba sevgili aileler,
Ben Çocuk Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Uğur Tekeoğlu.
Bir önceki yazımızda atipik otizmin ne olduğunu, tarihçesini ve güncel tanı sistemlerindeki yerini konuşmuştuk. Bu yazıda ise daha spesifik bir soruya odaklanacağız:
🗣️ "Atipik otizmli bireylerin bilişsel ve davranışsal profili nedir? Onları otizmden ayıran özellikler nelerdir?"
Atipik otizm, otizm spektrumunun en az bilinen alanlarından biridir. Bu bireyler, otizmle benzer zorluklar yaşarlar, ancak belirtilerinin şiddeti, sayısı ve dağılımı farklılık gösterir. Bu yazıda, atipik otizmin spesifik bilişsel ve davranışsal özelliklerini, otizm ve diğer spektrum bozukluklarıyla karşılaştırmalı olarak ele alacağım.
🔍 Atipik Otizmin Temel Bilişsel ve Davranışsal Profili
Araştırmalar, atipik otizmin (PDD-NOS) kendine özgü bir bilişsel ve davranışsal profili olduğunu göstermektedir. Bu profil, tipik otizme göre bazı açılardan daha hafif, bazı açılardan ise farklı bir örüntü sergiler.
1️⃣ Sosyal İletişim: En Belirgin Zorluk Alanı
Atipik otizmin en belirgin özelliği, sosyal iletişimdeki zorluklardır. Walker ve arkadaşlarının (2004) çalışması, atipik otizmli bireylerin (PDD-NOS grubu) sosyal iletişimde anlamlı bozulmalar yaşadığını, ancak bu bozulmaların otizmli bireylere göre daha sınırlı ve belirli alanlarda olduğunu göstermektedir.
Mandy ve arkadaşlarının (2011) çalışması da bu bulguyu desteklemektedir. Araştırmaya göre, PDD-NOS'lu bireylerin %97'si sosyal karşılıklılık ve iletişim alanlarında bozulma gösterirken, tekrarlayıcı davranışlar (RSB) çok daha az yaygındır. Bu, atipik otizmin temel olarak sosyal iletişim odaklı bir bozukluk olduğunu düşündürmektedir.
2️⃣ Tekrarlayıcı Davranışlar: Daha Az ve Daha Hafif
Atipik otizmi otizmden ayıran en önemli özelliklerden biri, tekrarlayıcı davranışların (stereotipiler) daha az görülmesi veya daha hafif olmasıdır.
Walker ve arkadaşları (2004), atipik otizmli bireylerin otizm ve Asperger sendromlu bireylere göre anlamlı derecede daha az tekrarlayıcı davranış sergilediğini bulmuştur. Towbin (2005) de PDD-NOS'lu bireylerin, otistik veya Asperger bozukluğu olanlara kıyasla, kısıtlı ilgi alanları, işlevsel olmayan rutinlere bağlılık, sınırlı hayali oyun ve stereotipik davranışlar gibi özellikleri daha hafif veya hiç göstermeyebileceğini belirtmektedir. Bu fark o kadar belirgindir ki, atipik otizmin bir alt grubu olarak tanımlanan bireylerde tekrarlayıcı davranışlar neredeyse hiç görülmeyebilir.
3️⃣ Bilişsel ve İşlevsel Düzey
Atipik otizmli bireylerin bilişsel ve işlevsel düzeyi, genellikle otizm ile Asperger sendromu arasında bir yerde konumlanır. Walker ve arkadaşları (2004), PDD-NOS grubunun zeka puanı (IQ), uyum sağlama davranışları ve dil kilometre taşları gibi ölçümlerde, otizmli ve Asperger sendromlu çocuklar arasında bir yerde olduğunu göstermiştir.
Koyama ve arkadaşlarının (2006) çalışması, yüksek işlevli PDD-NOS (atipik otizm) olan çocukların bilişsel profilinde ilginç bir örüntü ortaya koymuştur:
- Sözel yeteneklerde zayıflık: WISC-III zeka testinde "sözel anlama", "kelime dağarcığı" ve "anlama" alt testlerinde daha düşük puanlar.
- Görsel-uzamsal yeteneklerde üstünlük: "Küp desenleri" gibi görsel-uzamsal becerileri ölçen alt testlerde daha yüksek puanlar.
Bu profil, otizm ve diğer yaygın gelişimsel bozukluklarla paylaşılan bir bilişsel örüntüyü yansıtır: sözel becerilerde zayıflık, görsel-uzamsal becerilerde göreceli üstünlük.
4️⃣ Duygusal ve Davranışsal Özellikler
Atipik otizmde duygusal ve davranışsal özellikler de otizmden farklılık gösterebilir. Coutelle ve arkadaşları (2023), PDD-NOS'un otistik bozukluğa kıyasla daha hafif bir form olduğunu, ancak duygusal bilgi işleme profili açısından farklılaşabileceğini belirtmektedir. Van Rijn ve arkadaşlarının (2013) çalışması, PDD-NOS'un bir alt tipi olan Çoklu Karmaşık Gelişimsel Bozukluk (MCDD) olan çocukların, diğer PDD-NOS alt tiplerine göre dikkat düzenleme ve engelleyici kontrol gibi yürütücü işlevlerde daha belirgin güçlükler yaşadığını göstermiştir. Luteijn ve arkadaşlarının (2000) çalışması, PDD-NOS'lu çocukların DEHB'li çocuklara kıyasla anlamlı derecede daha fazla sosyal problem, içe kapanma davranışı ve PDD ile ilişkili sosyal güçlük yaşadığını ortaya koymuştur.
5️⃣ Alt Gruplar ve Heterojenlik
Atipik otizm, oldukça heterojen (farklı alt grupları içeren) bir kategoridir. Brennan ve arkadaşlarının (2015) çalışması, PDD-NOS'lu 2 yaşındaki çocuklarda üç farklı alt grup belirlemiştir:
| Alt Grup | Özellikler |
|---|---|
| Küme 1 | Daha yüksek bilişsel puanlar, daha az otizm belirtisi |
| Küme 2 | Daha düşük bilişsel puanlar, daha fazla otizm belirtisi (tekrarlayıcı davranışlar dahil) |
| Küme 3 | En düşük bilişsel puanlar, en bozulmuş sosyal/iletişim becerileri, ancak tekrarlayıcı davranışlar yok |
Bu alt grupların 4 yaşında farklı sonuçlara sahip olduğu bulunmuştur. Örneğin, Küme 2'deki çocukların yüksek bir oranı 4 yaşında otizm tanısı alırken, diğer gruplar farklı seyirler izlemiştir.
6️⃣ Dil ve İletişim Becerileri
Atipik otizmde dil ve iletişim becerileri, otizme göre genellikle daha iyi korunmuştur, ancak yine de tipik gelişime göre gecikmeler ve farklılıklar gösterir. Carbone ve Dell'Aquila (2023), PDD-NOS'lu bireylerin otizmli bireylere kıyasla daha fazla dil güçlüğü yaşadığını, ancak daha az kısıtlı ilgi alanı ve tekrarlayıcı davranış gösterdiğini belirtmektedir. Allen ve arkadaşlarının (2001) çalışması, PDD-NOS'lu okul öncesi çocukların sözel ve uyum sağlama becerilerinde, otizmli çocuklar ile gelişimsel dil bozukluğu olan veya düşük IQ'lu otistik olmayan çocuklar arasında bir yerde olduğunu göstermiştir.
🎯 Özet ve Klinik Öneriler
Atipik otizmin bilişsel ve davranışsal profili, tipik otizmden bazı önemli noktalarda ayrılır:
- Sosyal iletişim zorlukları en belirgin özelliktir.
- Tekrarlayıcı davranışlar ya hiç yoktur ya da çok hafiftir.
- Bilişsel profil genellikle otizm ile Asperger sendromu arasındadır; sözel beceriler zayıf, görsel-uzamsal beceriler göreceli olarak güçlüdür.
- Heterojen bir gruptur: Farklı alt gruplar, farklı bilişsel ve davranışsal özelliklere ve prognoza sahiptir.
Klinik Öneriler:
- Bireyselleştirilmiş Değerlendirme: Atipik otizm şüphesi olan her çocuk, bilişsel, dil, sosyal ve duygusal alanlarda ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.
- Sosyal Beceri Eğitimi: Sosyal iletişimdeki zorluklar ön planda olduğu için, sosyal beceri eğitimleri ve sosyal öykü çalışmaları önemlidir.
- Dil ve İletişim Desteği: Dil gecikmeleri ve iletişim güçlükleri için konuşma ve dil terapisi desteği alınmalıdır.
- Güçlü Yönlere Odaklanma: Görsel-uzamsal beceriler gibi güçlü yönler, eğitim ve terapi süreçlerinde kullanılmalıdır.
- Erken Müdahale: Erken tanı ve müdahale, uzun dönem sonuçları olumlu yönde etkiler.
Sağlıklı ve huzurlu günler.
📚 KAYNAKLAR
- Walker, D.R., Thompson, A., Zwaigenbaum, L., & others. (2004). Specifying PDD-NOS: a comparison of PDD-NOS, Asperger syndrome, and autism. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 43(2), 172-180.
- Mandy, W., Charman, T., Gilmour, J., & Skuse, D. (2011). Toward specifying pervasive developmental disorder—not otherwise specified. Autism Research, 4(2), 121-131.
- Koyama, T., Tachimori, H., Osada, H., & Kurita, H. (2006). Cognitive and Symptom Profiles in High-Functioning Pervasive Developmental Disorder Not Otherwise Specified and Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 36(3), 373-380.
- Brennan, L., Barton, M., Chen, C.M., Green, J., & Fein, D. (2015). Detecting subgroups in children diagnosed with pervasive developmental disorder-not otherwise specified. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45(5), 1329-1344.
- Coutelle, R., Coulon, N., Schröder, C.M., & Putois, O. (2023). Investigating the borders of autism spectrum disorder: lessons from the former diagnosis of pervasive developmental disorder not otherwise specified. Frontiers in Psychiatry, 14.
- Allen, D.A., Steinberg, M., Dunn, M., & Fein, D. (2001). Autistic disorder versus other pervasive developmental disorders in young children: same or different? European Child & Adolescent Psychiatry, 10(1), 67-78.
- Carbone, A., & Dell'Aquila, A. (2023). The diagnosis of "pervasive developmental disorder not otherwise specified": a systematic literature review. Children, 10(5), 844.
- van Rijn, S., de Sonneville, L., Lahuis, B., Pieterse, J., & others. (2013). Executive function in MCDD and PDD-NOS: a study of inhibitory control, attention regulation and behavioral adaptivity. Journal of Autism and Developmental Disorders, 43(6), 1356-1366.
- Luteijn, E.F., Serra, M., Jackson, S., Steenhuis, M.P., & others. (2000). How unspecified are disorders of children with a pervasive developmental disorder not otherwise specified? A study of social problems in children with PDD-NOS and ADHD. European Child & Adolescent Psychiatry, 9(3), 168-179.
- Towbin, K.E. (2005). Pervasive developmental disorder not otherwise specified. In Handbook of Autism and Pervasive Developmental Disorders, 1, 165-200.
🔗 Bu yazıyla bağlantılı diğer yayınlar
➡️ 🧩 Atipik Otizm Nedir?
➡️ 💊 Otizmde Kök Hücre Tedavisi
➡️ 📋 Sağlık Verilerinde Yeni Dönem
➡️ 📚 Tüm Konular
➡️ 🧠 DEHB Rehberi Serisi
⚠️ UYARI
Bu site içeriği kesinlikle tıbbi tavsiye değildir. Bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Herhangi bir tedavi kararı için mutlaka bir doktora danışınız. Bu blogda okuduklarınıza dayanarak uygulama yapmanızdan doğacak sonuçlardan yazar (Dr. Uğur Tekeoğlu) sorumlu tutulamaz.
Yorumlar
Yorum Gönder