Merhaba sevgili aileler,
Ben Çocuk Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Uğur Tekeoğlu.
Polikliniğimde ve sosyal medyada sıkça karşılaştığım bir soru var:
🗣️ "Doktor bey, çocuğuma 'atipik otizm' tanısı kondu. Bu ne demek? Otizmden farkı ne?"
🗣️ "Çocuğumun bazı otizm belirtileri var ama tam değil. Atipik otizm mi?"
Atipik otizm (veya eski adıyla Yaygın Gelişimsel Bozukluk-Başka Türlü Adlandırılamayan / PDD-NOS), otizm spektrumunun en az bilinen ve en çok kafa karışıklığına neden olan alanlarından biridir. 2013 yılında DSM-5 ile birlikte bu tanı resmi olarak kullanımdan kalkmış olsa da, hala birçok aile ve hatta bazı klinisyenler tarafından kullanılmaktadır.
Bu yazıda, atipik otizmin ne olduğunu, otizmle benzerlik ve farklarını, tarihçesini ve güncel tanı sistemlerindeki yerini sizlerle paylaşacağım.
🧩 Atipik Otizm Nedir?
Atipik otizm, eski sınıflandırma sistemlerinde (DSM-IV ve ICD-10) "Yaygın Gelişimsel Bozukluk-Başka Türlü Adlandırılamayan" (PDD-NOS) olarak adlandırılan bir tanı kategorisiydi. Bu tanı, otizm spektrumunun "sınırlarındaki" veya "eşiğindeki" durumları tanımlamak için kullanılıyordu. Atipik otizm, tipik otizmle aynı temel zorlukları (sosyal etkileşim, iletişim, kısıtlı ilgi alanları) içerir, ancak bu zorluklar tam otizm tanısı koydurmak için yeterli sayıda veya şiddette değildir.
🔍 Atipik Otizm ile Otizm Arasındaki Temel Farklar
Atipik otizm ile otizm arasındaki farkları üç ana başlık altında inceleyebiliriz:
1️⃣ Belirtilerin Şiddeti ve Sayısı
Otizm tanısı için DSM-IV'te sosyal etkileşim, iletişim ve tekrarlayıcı davranışlar alanlarında belirli sayıda belirti aranıyordu. Atipik otizmde ise belirtiler daha hafif, daha az sayıda veya üç alanın tamamında değil, sadece bir veya ikisinde görülebilir.
2️⃣ Başlangıç Yaşı
Otizm tanısı için belirtilerin genellikle 3 yaşından önce başlaması gerekir. Atipik otizmde ise belirtiler 3 yaşından sonra başlayabilir veya belirtiler 3 yaşından önce başlamış olsa da, tipik otizme göre daha geç fark edilebilir.
3️⃣ Tekrarlayıcı Davranışlar
Otizmde tekrarlayıcı davranışlar (el çırpma, sallanma, rutinlere aşırı bağlılık) önemli bir tanı kriteridir. Atipik otizmde ise tekrarlayıcı davranışlar hiç olmayabilir veya çok hafif olabilir. Bu, atipik otizmi otizmden ayıran en belirgin farklardan biridir.
🏛️ Tarihçe: PDD-NOS'tan Atipik Otizme
Atipik otizm terimi, ilk olarak DSM-III'te (1980) "Atipik Yaygın Gelişimsel Bozukluk" olarak ortaya çıkmıştır. DSM-IIIR (1987) ve DSM-IV (1994) ile birlikte bu tanı "Yaygın Gelişimsel Bozukluk-Başka Türlü Adlandırılamayan" (PDD-NOS) olarak değiştirilmiştir. ICD-10'da ise bu durum "Atipik Otizm" olarak adlandırılmıştır. Bu iki terim aslında aynı tanı kategorisini tanımlamak için kullanılmıştır.
DSM-5 ile Değişiklik (2013):
DSM-5 ile birlikte, tüm yaygın gelişimsel bozukluklar (otizm, Asperger sendromu, PDD-NOS/atipik otizm) tek bir şemsiye tanı altında toplanmıştır: "Otizm Spektrum Bozukluğu" (OSB). Artık ayrı bir "atipik otizm" tanısı resmi olarak bulunmamaktadır. Bunun temel nedeni, atipik otizm ile otizm arasında güvenilir ve tutarlı bir ayrım yapılamamasıdır.
🧬 Atipik Otizmin Özellikleri
Daha Hafif Belirtiler
Atipik otizm genellikle otizme göre daha hafif bir seyir izler. Bireyler daha iyi sosyal becerilere, daha iyi dil ve iletişim becerilerine ve daha yüksek bilişsel işlevlere sahip olabilir.
Farklı Belirti Profili
Atipik otizmde, otizme göre farklı bir belirti profili görülebilir: Daha az tekrarlayıcı davranış (stereotipiler), sosyal iletişim zorlukları daha belirgin ve daha iyi uyum sağlama becerileri.
Daha İyi Prognoz
Atipik otizmli bireylerin, otizmli bireylere göre genellikle daha iyi bir prognoza (uzun dönem sonuç) sahip olduğu düşünülmektedir. Ancak bu, bireyden bireye büyük farklılıklar gösterir.
🎯 Atipik Otizm (PDD-NOS) Kriterleri (Eski Sınıflandırma)
DSM-IV'te PDD-NOS tanısı için şu kriterler aranıyordu: Kişide sosyal etkileşim, iletişim veya tekrarlayıcı davranış alanlarında niteliksel bozulmalar var, ancak kişi tam otizm, Asperger sendromu, Rett sendromu veya Çocukluk Dezintegratif Bozukluğu tanı kriterlerini karşılamıyor.
⚠️ Önemli: Bu kriterler artık DSM-5'te geçerli değildir. Günümüzde bu belirtiler, "Otizm Spektrum Bozukluğu" şemsiye tanısı altında değerlendirilmektedir.
🩺 Güncel Yaklaşım: Otizm Spektrum Bozukluğu
Günümüzde atipik otizm tanısı resmi olarak kullanılmamaktadır. Bunun yerine, bu belirtileri gösteren bireylere, ayrıntılı bir değerlendirme sonrasında "Otizm Spektrum Bozukluğu" (OSB) tanısı konulmaktadır. OSB tanısı, bireyin ihtiyacı olan sosyal beceri eğitimi, duygu düzenleme desteği ve eğitimsel müdahalelerin planlanması için yeterlidir. Ayrıca, OSB tanısı, bireyin destek düzeyi (1, 2 veya 3) ile birlikte belirtilir, bu da ihtiyaç duyulan yardımın derecesini gösterir.
👨⚕️ Hekim Olarak Düşüncelerim
"Atipik otizm" terimi, uzun yıllar boyunca aileler ve hatta bazı klinisyenler için bir kafa karışıklığı kaynağı olmuştur. Bazıları bu tanıyı "hafif otizm" veya "otizme yakın ama tam değil" olarak yorumlamış, bu da gereksiz endişelere veya tam tersine, durumun hafife alınmasına yol açmıştır.
DSM-5 ile yapılan değişiklik, bu kafa karışıklığını gidermeyi amaçlamıştır. Artık tüm bu durumlar, "Otizm Spektrum Bozukluğu" adı altında tek bir şemsiye tanıda toplanmıştır. Bu, bireyin ihtiyaçlarına daha bütüncül bir yaklaşım sağlamayı hedefler. Unutmayın: Atipik otizm veya PDD-NOS tanısı artık resmi olarak kullanılmıyor olsa da, bu, bu belirtileri gösteren bireylerin yardıma ihtiyacı olmadığı anlamına gelmez. Bu bireyler, otizm spektrumunun bir parçasıdır ve uygun destek ve müdahalelerden faydalanabilirler.
🎯 Özet ve Klinik Öneriler
- Tarihsel bir terim: "Atipik otizm" artık resmi bir tanı olmasa da, otizm spektrumunda daha hafif veya atipik belirtiler gösteren bireyleri tanımlamak için halk arasında kullanılmaya devam etmektedir.
- Otizm Spektrumunun bir parçası: Günümüzde bu bireylere, ayrıntılı bir değerlendirme sonrasında "Otizm Spektrum Bozukluğu" tanısı konulmaktadır.
- Uzman değerlendirmesi şart: Çocuğunuzda veya yakınınızda otizm spektrumuna işaret eden belirtiler görüyorsanız, tanı ve tedavi planlaması için mutlaka bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmanız gerekmektedir.
Sağlıklı ve huzurlu günler.
📚 KAYNAKLAR
- Coutelle, R., Coulon, N., Schröder, C.M., & Putois, O. (2023). Investigating the borders of autism spectrum disorder: lessons from the former diagnosis of pervasive developmental disorder not otherwise specified. Frontiers in Psychiatry, 14, 1201041.
- Towbin, K.E. (2005). Pervasive developmental disorder not otherwise specified. In Handbook of Autism and Pervasive Developmental Disorders.
- Walker, D.R., Thompson, A., Zwaigenbaum, L., & others. (2004). Specifying PDD-NOS: a comparison of PDD-NOS, Asperger syndrome, and autism. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 43(2), 172-180.
- Jackson, S.L., Volkmar, F.R., & Volkmar, F. (2019). Diagnosis and definition of autism and other pervasive developmental disorders. Autism and Pervasive Developmental Disorders, 1-24.
- Kanai, C., Koyama, T., Kato, S., Miyamoto, Y., & others. (2004). Comparison of high‐functioning atypical autism and childhood autism by Childhood Autism Rating Scale–Tokyo version. Psychiatry and Clinical Neurosciences, 58(2), 217-221.
- Mandy, W., Charman, T., Gilmour, J., & Skuse, D. (2011). Toward specifying pervasive developmental disorder—not otherwise specified. Autism Research, 4(2), 121-131.
- Gotham, K., Bishop, S.L., & Lord, C. (2011). Diagnosis of autism spectrum disorders. In Autism Spectrum Disorders, 30-43.
- Buitelaar, J.K., & Van Der Gaag, R.J. (1998). Diagnostic rules for children with PDD-NOS and multiple complex developmental disorder. The Journal of Child Psychology and Psychiatry, 39(6), 911-919.
- Hoffman, E.J. (2009). Clinical features and diagnosis of autism and other pervasive developmental disorders. Primary Psychiatry, 16(1).
- Karabekiroglu, K. (2019). Language and mind: in the context of atypical autism-symposia 40. Klinik Psikofarmakoloji Bulteni, 29, 392-393.
🔗 Bu yazıyla bağlantılı diğer yayınlar
➡️ 🧠 DEHB Rehberi Serisi
➡️ 💊 Otizmde Kök Hücre Tedavisi
➡️ 📋 Sağlık Verilerinde Yeni Dönem
➡️ 📚 Tüm Konular
⚠️ UYARI
Bu site içeriği kesinlikle tıbbi tavsiye değildir. Bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Herhangi bir tedavi kararı için mutlaka bir doktora danışınız. Bu blogda okuduklarınıza dayanarak uygulama yapmanızdan doğacak sonuçlardan yazar (Dr. Uğur Tekeoğlu) sorumlu tutulamaz.
Yorumlar
Yorum Gönder