Merhaba,
Ben Çocuk Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Uğur Tekeoğlu.
Son dönemde polikliniklerde giderek daha sık duyduğum bir cümle var:
🗣️ "Doktor bana Lyrica yazar mısınız?"
🗣️ "Şu anki ilacımı Lyrica ile değiştirir misiniz?"
Genç hastalar, bazen tek başlarına, bazen aileleriyle birlikte geliyor ve ellerinde genellikle net olmayan bir "duydum ki" hikayesiyle bir istekte bulunuyorlar. Arkadaş çevresinden duydukları, sosyal medyada gördükleri veya internet forumlarında okudukları bu anekdot bilgilerle hekim kapısını çalıyorlar.
Bu talep, artık pregabalinin (Lyrica) sadece sokak satıcılarında değil, doğrudan hekim muayenehanelerinde talep edilen bir madde haline geldiğini gösteriyor.
⚠️ Bu durum, bağımlılık sürecinin en sinsi aşamalarından biridir ve hekimler olarak bu talebi çok dikkatli değerlendirmeliyiz.
🔬 Pregabalin (Lyrica) Nedir?
Pregabalin (ticari adıyla Lyrica), başlangıçta epilepsi, nöropatik ağrı ve yaygın anksiyete bozukluğu gibi belirli tıbbi durumların tedavisi için geliştirilmiş reçeteli bir ilaçtır.
Ancak son yıllarda, kökeni ne olursa olsun tüm pregabalin kullanıcılarını etkileyebilecek ciddi bir bağımlılık ve kötüye kullanım sorunu haline gelmiştir. Yeşilay Danışmanlık Merkezi'nin (YEDAM) de vurguladığı gibi, doktor kontrolünde güvenli bir ilaç olan pregabalin, son yıllarda kötüye kullanım ve bağımlılık açısından ciddi bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir.
🚨 Bu Talep Neden Kırmızı Alarmdır?
1️⃣ Bilgi Kaynağı Belirsiz ve Güvenilmezdir
Gençlerin "duydum ki" ile başlayan cümleleri, genellikle arkadaş çevresinden, sosyal medyadan veya internet forumlarından edinilmiş yanlış ve tehlikeli bilgilere dayanır. Bu bilgilerin bilimsel hiçbir dayanağı yoktur.
Uluslararası bir sistematik derleme (McNeilage ve ark., 2024), gabapentinoid (pregabalin ve gabapentin) kullanıcılarının ilacı şu amaçlarla kullandığını ortaya koymuştur:
- 🌀 Öfori/coşku yaşamak
- ⚡ Diğer uyuşturucuların etkisini güçlendirmek veya yatıştırmak
- 😟 Ağrı, sıkıntı, uykusuzluk veya yoksunluk semptomlarıyla başa çıkmak
2️⃣ Spesifik Bir Tıbbi Şikayet Yoktur
Gerçek bir tıbbi endikasyonu olan hasta, genellikle şöyle net ve tutarlı bir hikaye sunar:
- ✅ "Kronik nöropatik ağrım var"
- ✅ "Epilepsi nöbetlerim var"
- ✅ "Yaygın anksiyete bozukluğum var"
Oysa bu gençlerin şikayetleri çoğu zaman uçucu, belirsiz ve değişkendir. Pregabalinin kötüye kullanımının dünya genelinde artan bir sorun olduğu ve aile hekimlerinin bu konuda dikkatli olması gerektiği vurgulanmaktadır (Toxicologie Analytique et Clinique, 2024).
3️⃣ "İlaç Değiştirme" Talebi Manipülasyon Belirtisidir
"İlacımı Lyrica ile değiştirir misiniz?" sorusu, çok tipik bir manipülasyon girişimidir. Amaç, mevcut tedaviyi sorgulamak değil, reçeteye ulaşmaktır. Bu, madde arayışı davranışının klasik bir işaretidir.
4️⃣ Araştırmalar Bu Talebin Arkasında Yatan Tehlikeleri Gösteriyor
Fransa'da 2008-2022 yılları arasında madde bağımlılığı tedavi merkezlerine başvuran pregabalin kullanıcıları üzerinde yapılan kapsamlı bir çalışma (OPPIDUM programı, Garnier ve ark., 2024) çarpıcı sonuçlar ortaya koymuştur:
Kullanıcı profili değişiyor:
2019-2022 yılları arasında, 2008-2018'e kıyasla pregabalin kullanıcılarının profili ciddi şekilde değişmiştir. Son dönemde daha fazla kullanıcı pregabalin bağımlısıdır, daha yüksek dozlarda pregabalin kullanmakta, ilacı sokak satıcılarından temin etmekte, daha genç (özellikle 26 yaş altı) ve daha fazla maddi zorluk içindedir.
Bağımlılık sayısı artıyor:
2008-2018 yılları arasında yılda 15'ten az kullanıcı varken, 2019-2022 yılları arasında bu sayı yılda 40-60'a yükselmiştir. Bu, pregabalin bağımlılığında adeta bir patlama yaşandığını göstermektedir.
Herkes risk altında:
Çalışmanın en önemli bulgularından biri, pregabalin kullanım bozukluğunun daha önce herhangi bir bağımlılık öyküsü olmayan kişileri de etkileyebilmesidir. "Ben bağımlı değilim, bana bir şey olmaz" düşüncesi tehlikeli bir yanılgıdır.
🧠 Pregabalin Bağımlılığı Nasıl Gelişiyor? (Nörobiyoloji)
Pregabalinin bağımlılık yapma potansiyeli, beyindeki doğal ödül sistemini etkilemesinden kaynaklanır.
Althobaiti ve arkadaşlarının (2019) Scientific Reports'ta yayınlanan hayvan deneylerinde gösterdiği gibi: Pregabalin, beyinde GLT-1 adı verilen bir taşıyıcının ekspresyonunu azaltarak glutamat (bir uyarıcı nörotransmitter) birikimine yol açar. Bu dengesizlik, bağımlılık benzeri davranışları tetikler.
Aynı çalışma, pregabalinin 60 ve 90 mg/kg dozlarında farelerde ilaca yönelik arama davranışı (drug seeking-like behavior) oluşturduğunu göstermiştir. ⚠️ Bu, pregabalinin tıpkı diğer bağımlılık yapıcı maddeler gibi beynin ödül sistemini etkileyerek tekrar tekrar kullanılma isteği uyandırdığını kanıtlar niteliktedir.
🌍 Küresel Veriler Işığında Pregabalin Bağımlılığının Boyutu
Pregabalin bağımlılığı yalnızca ülkemizde değil, tüm dünyada giderek büyüyen bir halk sağlığı sorunudur.
Avustralya'da Durum (Cairns ve ark., 2019 - Addiction):
- 📈 Kullanımda dramatik artış
- 📈 Zehirlenme vakalarında dramatik artış
- 📈 Ölümlerde dramatik artış
- Çarpıcı bulgu: Reçete edilen her 7 kişiden 1'i yüksek riskli kullanıcı olarak sınıflandırılmıştır.
ABD (FDA) Verileri (Evoy ve ark., 2019):
2012-2016 yılları arasında FDA'nın advers olay bildirim sistemine (FAERS) pregabalin için bildirilen 571 olaydan 58'i (%10.2) doğrudan kötüye kullanım, bağımlılık veya aşırı doz ile ilişkilidir. Çarpıcı bulgu: Pregabalin için bildirilen kötüye kullanım olaylarının gabapentine kıyasla 1.77 kat daha fazla olduğu hesaplanmıştır.
Birleşik Krallık Verileri (Muller ve ark., 2024 - Pain):
- 📊 Gabapentinoid tedavisi sırasında olumsuz sonuç riski (trafik kazaları, intihar girişimleri, aşırı doz) normal popülasyona göre 1.5-2 kat daha yüksek bulunmuştur.
👨⚕️ Hekim Olarak Ne Yapmalı?
Pregabalin talebiyle karşılaştığınızda izleyebileceğiniz adımlar şunlardır:
1️⃣ Dikkatli Dinle ve Sorgula
Şu sorularla hikayenin tutarlılığını değerlendirin: "Bu bilgiyi nereden duydun?", "Şikayetlerini biraz daha açar mısın?", "Şu an hangi ilacı kullanıyorsun ve neden değiştirmek istiyorsun?"
2️⃣ Madde Kullanım Öyküsünü Mutlaka Al
Daha önce alkol, sigara, esrar, uyarıcı gibi maddeleri, opioid bağımlılığı öyküsünü ve bağımlılık tedavisi görüp görmediğini mutlaka sorgulayın. Araştırmalar, opioid bağımlılığı öyküsünün pregabalin kötüye kullanımı için en güçlü risk faktörlerinden biri olduğunu göstermektedir.
3️⃣ Endikasyonu Netleştirmeden Reçete Etme
Pregabalin yalnızca şu durumlar için onaylıdır: Epilepsi, Nöropatik ağrı, Yaygın anksiyete bozukluğu. ⚠️ Bu tanılardan biri yoksa, reçete etmek uygun değildir ve kötüye kullanım riskini artırır.
4️⃣ Genci ve Ailesini Bilgilendir
Nazik ama net bir dille anlatın:
"Lyrica ciddi bir bağımlılık potansiyeline sahiptir. Beyindeki glutamat sistemini etkileyerek zamanla tolerans ve yoksunluk gelişmesine neden olur. Bu ilacın kötüye kullanımı, dünya genelinde artan zehirlenme ve ölüm vakalarıyla ilişkilendirilmektedir. Senin durumunda uygun bir tedavi değildir."
5️⃣ Gerekirse Yönlendir
Eğer gençte madde kullanımına dair ciddi şüphelerin veya kanıtların varsa, bir psikiyatriste veya Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM) gibi bir bağımlılık danışmanlık merkezine yönlendirin. Erken müdahale, bağımlılığın ilerlemesini durdurabilir.
👨👩👧👦 Ailelere Çağrı: Evde Ne Yapabilirsiniz?
Eğer çocuğunuzun doktordan "Lyrica" istediğini duyarsanız veya evde bu ilacı fark ederseniz:
1️⃣ Panik yapmayın, ama ciddiye alın
Bu bir "deneme" değil, potansiyel bir bağımlılık yolculuğunun işareti olabilir. ⚠️ Pregabalinin yaygın yan etkileri arasında öfori (coşku), dissosiyasyon (kopma hissi), bilinç kaybı ve aşırı doz (ölümcül olabilir) yer alır.
2️⃣ Konuşun, suçlamayın
Açık uçlu sorular sorun: "Neden bunu istiyorsun?", "Bu ilaç hakkında ne biliyorsun?"
3️⃣ Hekimiyle iletişime geçin
Çocuğunuzun doktoruyla durumu paylaşın.
4️⃣ YEDAM'a başvurun
Profesyonel bir değerlendirme, erken dönemde müdahale için en doğru yoldur.
📞 Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM) Hakkında
Bu noktada önemli bir hatırlatma yapmak isterim. Yeşilay Danışmanlık Merkezleri (YEDAM), bağımlılıkla mücadelede Türkiye'nin en önemli destek noktalarından biridir.
YEDAM'da sunulan hizmetler:
- 🧠 Uzman psikologlar ve sosyal hizmet uzmanları tarafından destek
- 🔒 Ücretsiz ve gizli psikososyal destek
- 👨👩👧👦 Kişilere ve ailelerine yönelik danışmanlık
Destek verilen bağımlılık türleri: Madde, Alkol, Tütün, Teknoloji, Kumar bağımlılığı.
YEDAM'a nasıl ulaşılır?
- 📞 115 ücretsiz danışma hattı
- 🌐 www.yedam.org.tr
Unutmayın, bağımlılıkla mücadelede yalnız değilsiniz. Profesyonel destek almak, hem sizin hem de sevdikleriniz için atılacak en önemli adımdır.
📋 Özet: Pregabalin (Lyrica) Bağımlılığı Risk Faktörleri ve Uyarı İşaretleri
Risk faktörleri:
- 🧬 Daha önce madde kullanım bozukluğu öyküsü (özellikle opioidler)
- 🧬 Genç yaş (özellikle 26 yaş altı)
- 🧬 Psikiyatrik eş tanı (anksiyete, depresyon)
- 🧬 Sosyal çevrede madde kullanımı
Uyarı işaretleri (aileler için):
- 🚩 Evde kayıp ilaçlar veya boş kutu/folyolar
- 🚩 Açıklanamayan ruh hali değişiklikleri (aşırı neşe, uyuşukluk, kopma hissi)
- 🚩 Arkadaş çevresinde ani değişiklikler
- 🚩 Okul başarısında ani düşüş
- 🚩 Uyku düzeninde bozulma
- 🚩 Sürekli para isteme veya evde eksik para
🤝 Son Söz
Sevgili meslektaşlarım, değerli aileler,
Bu yazıyı hazırlarken amacım korkutmak değil, farkındalık yaratmaktı. Poliklinikte her gün gördüğüm bu gençler, aslında hepimizin çocukları, komşuları, öğrencileri.
Lyrica, reçeteli bir ilaç olarak masum görünebilir, ancak kontrolden çıktığında hayatları mahveden bir bağımlılığa dönüşebilir.
Beyindeki glutamat dengesini bozarak, tolerans ve şiddetli yoksunluk sendromuna yol açarak ve en kötü senaryoda ölümcül aşırı dozlara neden olarak bu sinsi süreci başlatır.
Hekimler olarak üzerimize düşen, bu talebi sorgulamak, doğru endikasyonla reçete etmek ve gerektiğinde 'hayır' diyebilmektir.
Aileler olarak üzerinize düşen ise çocuklarınızın arkadaş çevresini tanımak, onlarla açık iletişim kurmak ve bir gariplik hissettiğinizde YEDAM gibi profesyonel destek merkezlerine başvurmaktır.
Unutmayın, 'hayır' demek bazen en doğru tedavidir.
◈◈◈◈◈◈◈◈◈◈◈◈
📚 KAYNAKLAR
- Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM). (2025). Pregabalin (Lyrica) Nedir ve Bu Konuda Aileler Neler Yapabilir?
- McNeilage, A. G., ve ark. (2024). Experiences of misuse and symptoms of dependence among people who use gabapentinoids: A qualitative systematic review. International Journal of Drug Policy, 134, 104605.
- Toxicologie Analytique et Clinique. (2024). Pregabalin misuse and abuse in the region of Ouargla, Algeria.
- Althobaiti, Y.S., ve ark. (2019). Pregabalin: potential for addiction and a possible glutamatergic mechanism. Scientific Reports, 9(1), 15136.
- Garnier, C., ve ark. (2024). Patterns of Pregabalin Users from Substance Abuse Treatment Facilities: Results from the French OPPIDUM Program from 2008 to 2022. CNS Drugs, 38(1), 55-67.
- Cairns, R., ve ark. (2019). Rising pregabalin use and misuse in Australia: trends in utilization and intentional poisonings. Addiction, 114(6), 1026-1035.
- Evoy, K.E., ve ark. (2019). Reports of gabapentin and pregabalin abuse, misuse, dependence, or overdose: An analysis of the Food And Drug Administration Adverse Events Reporting System (FAERS). Research in Social and Administrative Pharmacy, 15(8), 953-958.
- Muller, S., ve ark. (2024). Risk of adverse outcomes during gabapentinoid therapy and factors associated with increased risk in UK primary care using the clinical practice research datalink: a cohort study. Pain, 165(10), 2320-2327.
🔗 Bu yazıyla bağlantılı diğer yayınlar
➡️ 💊 Leucovorin ve Otizm
➡️ 🧩 Aşılar ve Otizm: Bilim Ne Diyor?
➡️ ⚠️ Bağımlılık ve Madde Kullanımı Serisi
➡️ 💊 İlaç Serisi
⚠️ UYARI
Bu site içeriği kesinlikle tıbbi tavsiye değildir. Bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Herhangi bir tedavi kararı için mutlaka bir doktora danışınız. Bu blogda okuduklarınıza dayanarak uygulama yapmanızdan doğacak sonuçlardan yazar (Dr. Uğur Tekeoğlu) sorumlu tutulamaz.
Yorumlar
Yorum Gönder