🧩Asperger Sendromu Nedir? Otizmden Farkı ve Belirtileri

Merhaba sevgili aileler,

Ben Çocuk Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Uğur Tekeoğlu.

Polikliniğimde ve sosyal medyada sıkça karşılaştığım bir soru var:

🗣️ "Doktor bey, Asperger Sendromu nedir? Otizmden farkı ne?"

🗣️ "Çocuğum çok zeki ama sosyal ilişkilerde zorlanıyor. Acaba Asperger mi?"

Asperger Sendromu (AS), yıllar boyunca otizm spektrumunun ayrı bir parçası olarak ele alınmış, kendine özgü özellikleriyle tanınmış bir durumdur. Ancak 2013 yılında yayımlanan DSM-5 ile birlikte, bu tanı artık resmi olarak kullanılmamakta ve yerini "Otizm Spektrum Bozukluğu" (OSB) şemsiye tanısına bırakmaktadır.

Bu yazıda, Asperger Sendromu'nun ne olduğunu, tarihçesini, temel belirtilerini, otizmle benzerlik ve farklarını ve güncel tanı sistemlerindeki yerini sizlerle paylaşacağım.

📜 Asperger Sendromu Nedir ve Tarihçesi

Asperger Sendromu, ilk kez 1944 yılında Viyanalı çocuk doktoru Hans Asperger tarafından tanımlanmıştır. Çalışmaları uzun yıllar boyunca İngilizce konuşulan dünyada pek bilinmemiş, ta ki 1981 yılında İngiliz psikiyatrist Lorna Wing tarafından yeniden keşfedilip literatüre kazandırılana kadar.

Asperger Sendromu, otizm spektrumunun yüksek işlevli olarak adlandırılan ucunda yer alan bir durumdur. Yani, bu sendroma sahip bireyler tipik olarak normal veya üstün zeka seviyesine ve yaşıtlarına göre gecikmemiş dil becerilerine sahiptir. Asıl zorluk, sosyal etkileşim ve iletişim alanında, ayrıca sınırlı ve tekrarlayıcı ilgi alanlarında ve davranışlarda kendini gösterir.

---

🔍 Asperger Sendromunun Temel Belirtileri

Asperger Sendromunun temel belirtileri, otizmle pek çok benzerlik gösterir, ancak bazı önemli farklılıkları vardır. Bu belirtileri üç ana başlık altında inceleyebiliriz:

1. Sosyal Etkileşimde Zorluklar

Bu, Asperger Sendromunun en belirleyici özelliğidir. Bireyler:

• Sosyal ve Duygusal İletişimde Zorlanırlar: Jest, mimik, göz teması ve beden dili gibi sözel olmayan ipuçlarını anlamakta ve kullanmakta güçlük çekerler.
• Arkadaş İlişkileri Kurmakta Güçlük Çekerler: Yaşıtlarıyla uygun sosyal ilişkiler geliştirmek ve sürdürmekte zorlanırlar.
• Sosyal Normları Anlamakta Zorlanırlar: Kibar davranışlar, sıra bekleme veya bir konuşmada sırayla konuşma gibi toplumsal kuralları kavramakta ve uygulamakta zorluk yaşarlar.

2. Sınırlı ve Tekrarlayıcı İlgi Alanları ile Davranışlar

• Yoğun ve Dar İlgi Alanları: Bireyler, çok sınırlı ve olağan dışı bir konuya (örneğin, tren tarifeleri, meteoroloji, bir video oyununun tüm detayları) aşırı ve yoğun bir ilgi geliştirirler.
• Rutin ve Düzen İhtiyacı: Günlük rutinlerindeki ufak bir değişiklik bile ciddi bir sıkıntı ve kaygıya neden olabilir.
• Tekrarlayıcı Davranışlar: El çırpma, sallanma veya parmak çıtlatma gibi basmakalıp, tekrarlayıcı motor hareketler (stereotipi) görülebilir.

3. Dil ve Konuşma Özellikleri

Bu alandaki özellikler, Asperger'i otizmden ayıran en önemli noktalardır:

• Gecikmemiş Dil Gelişimi: Otizmin aksine, Asperger Sendromunda erken çocukluk döneminde belirgin bir dil gecikmesi görülmez.
• Alışılmadık Dil Kullanımı: Konuşmaları genellikle çok resmi, didaktik (öğretici) ve "bilgiççe" (pedantic) olabilir. Mecazlar, deyimler ve esprileri anlamakta zorluk çekebilirler.

Diğer Yaygın Özellikler:

• Motor Beceri Zorlukları: Sakarlık ve motor koordinasyon güçlükleri sık görülür.
• Normal veya Üstün Zeka: Bu sendroma sahip bireylerin çoğu, ortalama veya üzerinde zeka puanlarına sahiptir.

---

⚖️ Asperger Sendromu ve Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) Arasındaki Fark

Asperger Sendromu ile Otizm Spektrum Bozukluğu arasındaki en temel fark, dil gelişimi ve zeka düzeyidir.

🧩 Otizmde:

Çocukların önemli bir kısmında belirgin dil ve bilişsel gecikmeler görülür.

🌟 Asperger'de:

Dil gelişimi normaldir ve zeka seviyesi genellikle normal veya üstündür.

Ancak, bu iki durum arasındaki benzerlikler (sosyal zorluklar, tekrarlayıcı davranışlar) o kadar fazladır ki, uzun yıllar boyunca ayrı tanılar olup olmadıkları tartışılmıştır.

---

🩺 Güncel Tanı Sistemlerinde Asperger Sendromu

Asperger Sendromu, uzun yıllar boyunca DSM-IV ve ICD-10 gibi tanı sistemlerinde ayrı bir bozukluk olarak yer almıştır. Ancak 2013 yılında yayımlanan DSM-5 ile birlikte bu tanı resmi olarak kullanımdan kaldırılmıştır. Artık tüm bu durumlar, "Otizm Spektrum Bozukluğu" (OSB) adı altında tek bir şemsiye tanıda toplanmaktadır.

Bunun temel nedeni, Asperger Sendromu ile yüksek işlevli otizm arasında güvenilir ve tutarlı bir ayrım yapılamamasıdır. Her iki durum da sosyal iletişim ve kısıtlı ilgi alanları/davranışlar alanında benzer zorlukları içerir.

---

🎯 Özet ve Klinik Öneriler

• Tarihsel bir terim: "Asperger Sendromu" artık resmi bir tanı olmasa da, halk arasında ve hatta bazı kliniklerde, otizm spektrumunda dil ve bilişsel becerileri nispeten korunmuş bireyleri tanımlamak için kullanılmaya devam etmektedir.
• Otizm Spektrumunun bir parçası: Günümüzde bu bireylere, ayrıntılı bir değerlendirme sonrasında "Otizm Spektrum Bozukluğu" tanısı konulmaktadır.
• Uzman değerlendirmesi şart: Çocuğunuzda veya yakınınızda bu belirtileri görüyorsanız, mutlaka bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmanız gerekmektedir.

View this post on Instagram

A post shared by Dr Uğur Tekeoğlu (@drugurtekeoglu)

◈◈◈◈◈◈◈◈◈◈◈◈

Sağlıklı ve huzurlu günler.

◈◈◈◈◈◈◈◈◈◈◈◈

📚 KAYNAKLAR

1. Klin, A., McPartland, J., & Volkmar, F. R. (2005). Asperger syndrome. In Handbook of Autism and Pervasive Developmental Disorders.
2. Woodbury-Smith, M. R., & Volkmar, F. R. (2009). Asperger syndrome. European Child & Adolescent Psychiatry, 18(1), 2-11.
3. Klin, A. (2006). Autism and Asperger syndrome: an overview. Brazilian Journal of Psychiatry, 28, s3-s11.
4. Barahona-Corrêa, J. B., & Filipe, C. N. (2016). A concise history of Asperger syndrome: the short reign of a troublesome diagnosis. Frontiers in Psychology, 6, 2024.
5. Attwood, T. (2006). Asperger's syndrome. Tizard Learning Disability Review, 11(4), 3-11.
6. Khouzam, H. R., El-Gabalawi, F., Pirwani, N., & Priest, F. (2004). Asperger's disorder: A review of its diagnosis and treatment. Comprehensive Psychiatry, 45(3), 184-191.
7. Toth, K., & King, B. H. (2008). Asperger's syndrome: diagnosis and treatment. American Journal of Psychiatry, 165(8), 958-963.
8. Myles, B. S., & Simpson, R. L. (2002). Asperger syndrome: An overview of characteristics. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 17(3), 132-137.
9. Volkmar, F. R., & Klin, A. (2000). Diagnostic issues in Asperger syndrome. In Asperger Syndrome.
10. Klin, A., & Volkmar, F. R. (2003). Asperger syndrome: Diagnosis and external validity. Child and Adolescent Psychiatric Clinics, 12(1), 1-13.

🔗 Bu yazıyla bağlantılı diğer yayınlar

➡️ 🧠 DEHB Rehberi Serisi

➡️ ✍️ Sınav Kaygısı Serisi

➡️ 👨‍👩‍👧‍👦 Ebeveyn Rehberi

➡️ 📚 Tüm Konular

⚠️ UYARI
Bu site içeriği kesinlikle tıbbi tavsiye değildir. Bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Herhangi bir tedavi kararı için mutlaka bir doktora danışınız. Bu blogda okuduklarınıza dayanarak uygulama yapmanızdan doğacak sonuçlardan yazar (Dr. Uğur Tekeoğlu) sorumlu tutulamaz.