Merhaba, Ben Çocuk Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Uğur Tekeoğlu. Son yıllarda polikliniğimde en sık duyduğum cümlelerden biri: "Doktor bey, sürekli telefonda, uyku düzeni tamamen bozuldu." Bir diğeri ise: "Hiçbir şeye odaklanamıyor, çabuk öfkeleniyor, sürekli üzgün." Bu iki yakınma sandığımızdan daha fazla bağlantılı. Kendi yeni tamamladığım bilimsel çalışmamda , Rize Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi polikliniğine başvuran 81 ergen üzerinde yaptığım incelemelerde, ekran süresi, uyku özellikleri, depresif belirtiler ve duygu düzenleme güçlükleri arasında güçlü ilişkiler tespit ettim. Bu yazıda, araştırma bulgularımı sade bir dille anlatacak ve size, ebeveynlere, kanıta dayalı, uygulanabilir öneriler sunacağım. 🔍 Araştırmam Ne Söylüyor? Çalışmama katılan 12-18 yaş arasındaki 81 ergenin verileri şunu gösterdi: ✅ Duygu düzenleme güçlüğü ile depresyon arasında ciddi bir bağ var: Duygularını yönetmekte zorlanan ergenlerde depr...
Merhaba,
Ben Çocuk Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Uğur Tekeoğlu.
Son
yıllarda polikliniğimde en sık duyduğum cümlelerden biri: "Doktor bey,
sürekli telefonda, uyku düzeni tamamen bozuldu." Bir diğeri ise:
"Hiçbir şeye odaklanamıyor, çabuk öfkeleniyor, sürekli üzgün."
Bu iki yakınma sandığımızdan daha fazla bağlantılı.
Kendi yeni tamamladığım bilimsel çalışmamda, Rize Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi polikliniğine başvuran 81 ergen üzerinde yaptığım incelemelerde, ekran süresi, uyku
özellikleri, depresif belirtiler ve duygu düzenleme güçlükleri arasında güçlü
ilişkiler tespit ettim.
Bu yazıda, araştırma bulgularımı sade bir dille
anlatacak ve size, ebeveynlere, kanıta dayalı, uygulanabilir öneriler sunacağım.
🔍 Araştırmam Ne Söylüyor?
Çalışmama katılan 12-18 yaş arasındaki 81 ergenin
verileri şunu gösterdi:
✅ Duygu düzenleme güçlüğü ile depresyon
arasında ciddi bir bağ var: Duygularını yönetmekte zorlanan ergenlerde depresif
belirtiler anlamlı derecede yüksek çıktı.
✅ Hafta içi ekran süresi en büyük risk:
Özellikle okul günlerinde günlük ekran süresi arttıkça, hem depresyon puanları
hem de gündüz uykululuk hali artıyor.
✅ Uykuya dalmakta zorlanan ergen risk
altında: Uykuya dalma süresi (latans) uzadıkça depresif belirtiler zayıf ama
anlamlı şekilde yükseliyor.
💡 Sürpriz bulgu: Hafta
sonu ekran süresi ile depresyon arasında anlamlı bir ilişki bulunamadı. Bu çok
önemli bir ipucu.
📌 Ebeveynlere 4 Bilimsel Öneri: Bilinçli Rehberlik
Sizler, çocuğunuzun ekran ve uyku düzeninde bir
"mimar" rolündesiniz. Yasaklamak değil, yapılandırmak anahtar kelime.
1. Hafta İçi Ekran Sınırını "Mutlak
Kural" Haline Getirin
Araştırmam, sıkıntının hafta sonunda değil, hafta içinde olduğunu gösteriyor. Okul günlerinde, ders ve sorumlulukların üzerine eklenen 4
saat ve üzeri ekran kullanımı, uyku borcunu ve depresyon riskini artırıyor.
✅ Öneri: Hafta içi için günlük ekran
süresini (okul dışı, sosyal medya/oyun) 1.5-2 saat ile sınırlayın.
📌 Bu bir
"ceza" değil, bir "sağlık koruma" önlemi olarak
açıklanmalı.
2. Uykuya Dalma Süresini Takip Edin
Çalışmamda, yatakta 30 dakikadan uzun süre dönüp duran
ergenlerde depresif belirtiler daha yüksekti. Uykuya dalmakta zorlanıyorsa,
bunu "Ergenlikte normaldir, geçer" diye geçiştirmeyin.
✅ Öneri: Yatma saatinden 1 saat önce tüm
ekranları (telefon, tablet, TV) odadan çıkarın. Bu sürede kitap okumak, hafif
bir sohbet veya günlük yazmak gibi "düşük uyarıcılı" aktiviteler
yapılsın.
3. Duyguları Etiketlemeyi ve Düzenlemeyi
Öğretin (Model Olun)
Çalışmamda duygu düzenleme güçlüğü ile depresyon
arasında orta düzeyde güçlü bir ilişki (r=0.421) buldum. Yani duygularını
tanımayan, isimlendirmeyen ve yönetmeyi bilmeyen gençler daha çok çöküntü hissi
yaşıyor.
✅ Öneri: Ergeniniz öfkelendiğinde veya
üzüldüğünde hemen "çözüm" sunmayın. Önce şunu söyleyin:
"Şu anda hayal kırıklığı mı hissediyorsun? Yoksa
çaresizlik mi?"
📌 Duyguyu etiketlemek,
beynin düzenleme merkezlerini harekete geçirir.
4. Gece Uyanmalarını Normalize Edin Ama İhmal
Etmeyin
Katılımcıların %28.4'ü gecede en az bir kez uyandığını
söylüyor. Önemli olan, uyandıktan sonra tekrar uykuya dalamamak.
✅ Öneri: Çocuğunuza gece uyandığında
ekrana (telefona) bakmaması gerektiğini öğretin. Yatakta nefes egzersizleri
veya hayal kurma gibi "uykuya geri dönüş araçları" geliştirmesine
yardımcı olun.
🧠 Bilim Ne
Diyor?
Unutmayın: Ergen beyni özellikle prefrontal korteks
(impuls kontrol, planlama, duygu düzenleme) henüz tam olarak olgunlaşmamıştır.
Bu nedenle ergenlerin "kendi kendini sınırlama" becerisi sınırlıdır.
Bu bir eksiklik değil, gelişimsel bir gerçekliktir.
Bu yüzden: Sakin, suçlamayan ama kararlı bir şekilde
yapı kurun.
🤝
Ebeveynlere Son Söz
Ekranı hayatınızdan tamamen çıkarmak ne mümkün ne de gerekli.
Ama kimin yönettiği çok önemli.
💬 Siz mi ekranı yönetiyorsunuz, yoksa ekran sizi mi?
Araştırmam gösteriyor ki, bu sorunun cevabı
çocuğunuzun ruh sağlığını doğrudan etkiliyor.
Sağlıklı, dengeli ve farkında bir dijital yaşam
dileğiyle.
🙏 Sizden Gelen Güzel Bir Haber: YEDAM ile
Deneyimim
Bu noktada, sizinle içten bir şey paylaşmak istiyorum.
Danışanlarıma önerdiğim Yeşilay Danışmanlık Merkezi
(YEDAM) ile ilgili her zaman çok güzel geri dönüşler alıyorum.
Ekran ve uyku düzeni nedeniyle evde
büyük çatışmalar yaşayan bir ailem vardı. YEDAM'a yönlendirdim. Bir süre sonraki kontrolde anne şunları söyledi: "Dr. Bey, YEDAM'daki danışmanlar
gerçekten hayatımızı değiştirdi. Sadece çocuğumuza değil, bize de nasıl
yaklaşmamız gerektiğini öğrettiler. Artık telefonla kavga etmiyoruz."
Bu ve benzeri geri bildirimler, YEDAM danışmanlarına
ne kadar minnettar olduğumu bir kez daha hatırlatıyor. Onlar, sahadaki gerçek
kahramanlar. Siz de benzer bir zorluk yaşıyorsanız, çekinmeden başvurun.
Kapıları herkese açık.
📞 Profesyonel Destek İçin Yeşilay Danışmanlık
Merkezi (YEDAM)
Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM), teknoloji, internet ve oyun bağımlılığı başta olmak üzere tüm bağımlılık türlerinde ücretsiz, gizlilik ilkesine bağlı ve profesyonel psikolojik destek sunmaktadır.
- Kimler başvurabilir? Bağımlılıkla mücadele eden bireyler ve onların aileleri.
- Nasıl ulaşılır? 115 Yeşilay Danışma Hattı'nı arayarak
veya yedam.org.tr adresinden
en yakınınızdaki merkeze randevu oluşturabilirsiniz.
Bu samimi tavsiyemi, kendi deneyimime dayanarak
veriyorum. YEDAM danışmanlarına buradan bir kez daha gönülden teşekkür ederim. 🙏
Not: Bu yazı, bilgilendirme amaçlıdır. Profesyonel bir
değerlendirme ve destek için YEDAM veya bir çocuk ergen psikiyatristine
başvurmanız önemlidir.
Sağlıklı ve huzurlu günler...
◈◈◈◈◈◈◈◈◈◈◈◈
📚 Kaynak
Bu yazıda sunulan bulgular, aşağıdaki bilimsel
çalışmama dayanmaktadır:
Tekeoğlu, U. (2026). Ergenlerde Ekran Süresi ve Uyku
Özelliklerinin Depresif Belirtiler ve Duygu Düzenleme Güçlükleri ile İlişkisi:
Klinik Örneklem Çalışması. 35. Ulusal Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Kongresi
🔗 Bu yazıyla bağlantılı
diğer yayınlar
➡️ Gençler için öneriler bu serinin diğer
yazısında: Ekran ve Uyku Arasında Sıkışan Gençler (2): Depresyondan Korumak İçin 4 Bilimsel Öneri
➡️ Sınav Kaygısı Serisi (4 Bölüm)
➡️ DEHB Olan Çocuklar İçin Ebeveyn Rehberi
Yorumlar
Yorum Gönder